Spanningsval berekenen bij lange kabels op een evenement
Een kabel is een weerstand. Hoe langer en hoe dunner, hoe meer spanning er onderweg verloren gaat en hoe warmer de kabel wordt. Op een terrein met kabels van 50, 80 of 120 meter is dat geen theorie: het is het verschil tussen een koelcel die koelt en eentje die om de haverklap uitvalt.
De formule
Voor een kabel van lengte L (m) met aderdoorsnede A (mm²) en stroom I (A), met ρ de soortelijke weerstand van koper:
3-fase: ΔU = √3 × I × L × ρ / A
Bij 1-fase telt de kabel dubbel, omdat de stroom heen én terug loopt. Voor koper is ρ = 0,0175 Ω·mm²/m bij 20 °C; een belaste kabel is warmer, en bij 70 °C is ρ ≈ 0,021 Ω·mm²/m. Reken met die warme waarde als je aan de veilige kant wilt zitten — dat doet Inprikplanner standaard.
Grenswaarden
NEN 1010 hanteert bij een netaansluiting richtwaarden van 3 % voor verlichting en 5 % voor overige gebruikers, gerekend vanaf het leveringspunt. Bij eigen opwekking (een aggregaat) mag het formeel iets ruimer, maar in de praktijk houd je dezelfde grenzen aan: apparatuur is er niet blij mee en een lagere spanning betekent bij motoren een hógere stroom.
Rekenvoorbeeld
Paddestoel op 50 m van het aggregaat, 3-fase 63 A, kabel 5G16 (16 mm²), belast met 45 A:
ΔU = 1,732 × 45 × 50 × 0,021 / 16 ≈ 5,1 V, dus 5,1 / 400 = 1,3 %. Prima.
Dezelfde paddestoel op 120 m met een 5G6 (6 mm²) omdat die toevallig op de wagen lag, belast met 30 A:
ΔU = 1,732 × 30 × 120 × 0,021 / 6 ≈ 21,8 V, dus 5,5 % — en aan het eind hangt nog een 1-fase verlengkabel van 25 m 3G2,5 naar een koelkast van 10 A: ΔU = 2 × 10 × 25 × 0,021 / 2,5 = 4,2 V = 1,8 % erbij. Totaal ruim 7 %: de compressor van die koelkast gaat het moeilijk krijgen.
Oplossing: de 120 m in 5G16 leggen (ΔU ≈ 8,2 V, 2 %), of het aggregaat dichterbij zetten.
Waar het misgaat op het terrein
- Haspels. Een opgerolde kabel voert zijn warmte niet af; rol een belaste haspel altijd helemaal af, ook al is de afstand kort.
- Optellen. De spanningsval telt op over de hele keten: aggregaat → hoofdkabel → paddestoel → verlengkabel → apparaat. Reken vanaf de bron, niet per kabel.
- Doorkoppelen. Drie kantoorunits achter elkaar op één 32 A: de eerste kabel draagt de stroom van alle drie.
- Lengte schatten. Een kabel loopt zelden hemelsbreed; om het podium heen, langs het hek, over het pad. Meet de werkelijke route en reken 10 % erbij voor slingeren en aansluiten.
Zo doet Inprikplanner het
De kabellengte komt uit de route die je op de plattegrond tekent, met marge. Per kabel zie je de doorsnede, de spanningsval over die kabel, de opgetelde spanningsval vanaf de bron en het vermogensverlies in watt; oranje vanaf 3 %, rood vanaf 5 % (instelbaar). In de technische tekening staat bij elke groep de eindspanning, en op de bestellijst staan de kabels op handelslengte.
Veelgestelde vragen
Hoeveel spanningsval is toegestaan?
NEN 1010 noemt als richtwaarde 3 % voor verlichting en 5 % voor andere gebruikers, gerekend vanaf het leveringspunt. Houd bij een aggregaat dezelfde grenzen aan.
Hoe bereken ik de spanningsval van een 3-fase kabel?
ΔU = √3 × I × L × ρ / A, met I de stroom in ampère, L de lengte in meter, A de aderdoorsnede in mm² en ρ ≈ 0,021 Ω·mm²/m voor warm koper. Voor 1-fase gebruik je 2 in plaats van √3.
Welke doorsnede hoort bij welke stekker?
Gangbaar: 16 A → 2,5 mm², 32 A → 6 mm², 63 A → 16 mm², 125 A → 35 mm². Bij lange afstanden kies je een maat dikker dan de stekker vraagt om de spanningsval te beperken.
Moet ik een haspel afrollen?
Ja, altijd als er stroom door loopt. Een opgerolde kabel voert zijn warmte niet af en de toegestane belasting daalt fors; sommige fabrikanten geven voor opgerold 30 tot 50 % van de nominale stroom.
Dit rekenwerk laten doen terwijl je tekent?
Inprikplanner rekent dit alles door op de plattegrond van je evenement. Zeven dagen gratis, geen betaalgegevens nodig.
Lees ook
Aggregaat berekenen voor een festival of evenement
Hoe groot moet het aggregaat zijn? Van kW naar kVA, gelijktijdigheid, aanloopstroom en dieselverbruik — met een rekenvoorbeeld.
Aarding van een aggregaat: aardpen, Ra en de N-PE brug
Welk stelsel, hoeveel pennen, wat de eis Ra ≤ 50 V / IΔn betekent, en waarom er per net maar één N-PE brug dicht mag.
Stroomplan maken voor een evenement: stappenplan
Van terreinkaart tot legplan in negen stappen: bronnen, verdeling, gebruikers, kabels, aarding, dagprogramma, checklist en bestellijst.